Vào khoảng 6000 – 7000 năm trở về trước, gốm sứ đã xuất hiện ở nhiều vùng trên đất nước, trải qua bao nhiêu thăng trầm gốm sứ Việt Nam đã có lúc phát triển mạnh, cũng có lúc gặp khó khăn lớn. Có nhiều làng nghề làm gốm vẫn còn tồn tại và phát triển cho tới ngày nay và ngược lại cũng có những làng nghề dần mai một và biến mất đi khỏi bản đồ gốm sứ Việt Nam.

1. Sơ lược về nghề làm gốm sứ ở Việt Nam

Gốm sứ là nghề lâu đời tại Việt Nam. Không chỉ đơn thuần là một nghề thương mại mà gốm sứ còn được coi là một nét đẹp mang đầy bản sắc văn hóa dân tộc. Đồ gốm thời tiền sử ở Việt Nam đều là gốm mộc, nặn bằng tay, được nung ở ngoài trời với nhiệt độ khoảng 700 độ C, xương gốm thô, chủ yếu được làm từ đất trộn với vỏ nhuyễn thể và bã thực vật.

Ngày nay khi nhiều máy móc thiết bị phát triển cũng như nguyên liệu đa dạng hơn các dòng gốm sứ Việt Nam cũng trở nên đa dạng sắc màu và mang tính thẩm mỹ cao hơn.

2. Các làng nghề gốm sứ nổi tiếng ở Việt Nam

2.1. Làng nghề làm gốm Bồ Bát – Ninh Bình

Làng nghề làm gốm Bồ Bát chuyên chế các hàng gốm sắc trắng. Gốm Bồ Bát chỉ sử dụng một loại đất sét trắng quý hiếm gọi là đất sét Bồ Di, chỉ riêng ở vùng này mới có. Loại đất này có đặc điểm tạo nên dòng men trắng số 1 hiện nay và chỉ cần nung 50-70% thời gian so với các loại đất khác nhưng vẫn bảo đảm chất lượng về độ mịn, cứng, sau khi nung sản phẩm ít bị nứt, vỡ hơn so với các loại đất sét khác.

2.2. Làng nghề làm gốm Thổ Hà chuyên chế các hàng gốm sắc đỏ.

Nói đến Thổ Hà, người ta không thể không nhắc đến gốm. Không khó để nhận ra dấu tích của nghề gốm từng “vang bóng một thời” với gốm ẩn hiện trên những nóc nhà, vách tường, chum vại xung quanh làng. Gốm Thổ Hà xưa không dùng men, “cái thứ đất dẻo kỳ diệu” được nhào nặn rồi nung cho đến tự chảy men ra, bám trên bề mặt đồ gốm một màu nâu óng, mượt như nhung, mát lịm.

2.3. Làng nghề làm gốm Phù Lãng chuyên chế các hàng gốm sắc vàng, thẫm.

Làng gốm Phù Lãng là một trong những làng gốm truyền thống nổi tiếng thuộc xã Phù Lãng, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. Gốm Phù Lãng có những sắc thái riêng biệt, đó là những sản phẩm men nâu, nâu đen, vàng nhạt, vàng thẫm, vàng nâu…mà người ta quen gọi chung là men da lươn. Về mặt tạo hình, gốm Phù Lãng sử dụng nhiều phương pháp khác nhau trong nghệ thuật tạo dáng với những hình khối đa dạng, phong phú.

2.4. Gốm Bát Tràng – Làng gốm sứ nổi tiếng ở Việt Nam

Làng gốm Bát Tràng không chỉ là nơi lưu giữ nét văn hóa truyền đời của Hà Nội, mà còn một trong những nguồn cung cấp đồ gốm sứ lớn nhất Việt Nam. Gốm Bát Tràng thường có xương gốm dày, chắc khỏe, lớp men thường ngả màu ngà, đục. Bởi các công đoạn tạo dáng sản phẩm đều được làm bằng tay. Bên cạnh đó còn có một số dòng men riêng độc đáo chỉ có tại Bát Tràng như men xanh rêu, men trắng, nâu, men xanh rạn và cốt gốm xốp màu nâu xám.

2.5. Gốm Chu Đậu – Làng nghề gốm sứ nổi tiếng ở Việt Nam

Làng nghề làm gốm Chu Đậu thuộc tỉnh Hải Dương. Làng nghề này được hình thành từ thế kỉ 14 và phát triển cực thịnh trong thế kỉ 15 và 16. Đặc điểm nổi bật của gốm Chu Đậu là men trắng rất trong với hoa văn màu xanh nhờ sử dụng men trắng chàm và hoa văn đỏ nâu, xanh lục vàng nhờ sử dụng men tam thái. Kiểu dáng và họa tiết của hoa văn trên gốm rất tinh xảo và mang đậm bản sắc văn hóa Việt.

2.6. Gốm Tân Vạn ở Đồng Nai

Gốm Tân Vạn xuất phát từ những thợ gốm người Hoa ở Biên Hòa lập nên. Nửa cuối thế kỷ XIX (1875), nhiều lò gốm gia dụng ở Tân Vạn đã bắt đầu hình thành. Nguyên liệu chủ yếu là đất sét đỏ pha cát, nung ở nhiệt độ cao tạo cho xương sành dày, chắc và cứng. Quá trình tạo ra sản phẩm gốm lu còn mang tính thủ công cổ truyền, kỹ thuật chế tác chủ yếu bằng phương pháp dải cuộn và qua nhiều công đoạn.

2.7. Nghề làm gốm Phước Tích ở Huế

Làng cổ Phước Tích được thành lập năm 1470 dưới thời Hồng Đức.Đặc điểm nổi bật của gốm Phước Tích nằm ở các sản phẩm sau khi nung mặc dù không tráng men nhưng vẫn có lớp men nổi bên ngoài, không bị thẩm thấu. Nguyên liệu chủ yếu là từ loại đất sét màu xám đen, khá dẻo và dính. Làng nghề này chủ yếu sản xuất gốm gia dụng như lu, chậu, nồi đất, ấm…Với hoa văn đơn giản, hoa tiết bình dị.

2.8. Làng nghề gốm Bàu Trúc

Làng gốm Bàu Trúc, tỉnh Ninh Thuận, năm xưa có tên là Paley Hamu Trok, nổi tiếng với nghề làm gốm do tổ nghề là ông Poklong Chanh, một vị quan thời Vua PoKlong Garai trị vì xứ Panduranga (1151-1205), truyền dạy nghề cho dân làng. Sản phẩm gốm thường có dáng hình và điệu múa mềm mại của nàng Apsara, vũ điệu thần Shiva qua tượng hoặc phù điêu, các kiểu sinh thực khí linga-yoni, cặp bình đực-cái, điệu múa Chăm, nghệ nhân chơi kèn saranai…

2.9. Làng nghề làm gốm Thanh Hà

Làng gốm Thanh Hà là một cộng đồng làm gốm nổi tiếng, trải qua năm thế kỷ, làng gốm Thanh Hà vẫn lưu giữ được quy trình làm gốm truyền thống, đó là tạo hình gốm thủ công bằng tay và chân không dùng khuôn. Phương pháp này tạo nên nét độc đáo trong các sản phẩm gốm của làng nghề này. Ngày nay, các sản phẩm gốm sứ Thanh Hà chủ yếu được dùng để trang trí và trưng bày.

2.10. Làng nghề làm gốm Tân Phước Khánh – Bình Dương

Làng nghề làm gốm Tân Phước xuất hiện từ giữa thế kỷ 17 đến những năm 30 của thế kỷ 20, Tân Phước Khánh đã có hơn 10 lò gốm thủ công với các sản phẩm là bát, đĩa, ấm chén, chậu hoa, chân đèn, bình lọ… Nét đặc trưng của gốm Tân Phước Khánh là đều được tráng men với sắc da lươn hoặc xanh lục đậu. Tuy nhiên, ngày nay men gốm đã có thêm nhiều màu sắc khác nhau thể phục vụ cho nhu cầu của người tiêu dùng.

3. Quy trình các bước làm gốm sứ

3.1. Tinh tuyển và xử lý đất

Đây là bước quan trọng để làm ra một sản phẩm gốm chất lượng. Nguyên liệu chính được sử dụng là đất sét. Đầu tiên, phải lựa chọn loại đất sét tốt, sau đó đất sẽ được đi tinh luyện để loại bỏ các tạp chất. Lúc này, đất sẽ đạt được độ mịn, dẻo.

3.2. Tạo hình sản phẩm gốm sứ

Trên thực tế, cách tạo hình cho sản phẩm gốm được áp dụng theo 3 phương pháp thủ công chính như: nặn bằng tay, tạo hình bằng khuôn hoặc với công cụ bàn xoay. Có những trường hợp có thể kết hợp cả 3 phương pháp để tạo ra sản phẩm gốm.

3.3. Trang trí họa tiết hoa văn

Đây là bước quan trọng quyết định đến tính thẩm mỹ “cái hồn” của sản phẩm. Thông thường có 03 phương pháp trang trí đồ gốm sứ: vẽ trực tiếp trên gốm, chuốt và khắc vạch trực tiếp, in khuôn.

3.4. Tráng men cho sản phẩm gốm sứ

Với những họa tiết cầu kỳ, khắc chìm vào xương gốm, các sản phẩm sẽ được thực hiện bằng phương pháp in khuôn, như sản phẩm gốm men ngọc hoặc gốm men hoa nâu.

3.5. Nung sản phẩm ở nhiệt độ cao

Nhiên liệu để nung sản phẩm bao gồm than cám, củi hoặc gas. Tuy vào từng loại, các sản phẩm sẽ được nung ở mức nhiệt độ khác nhau, dao động từ khoảng 1200 độ C đến 1300 độ C. Sản phẩm được nung ở nhiệt độ cao trong khoảng 12 giờ đến 1 ngày, sau đó để nguội tầm 3 ngày rồi sẽ được đưa ra lò.

4. Đơn vị sản xuất và cung cấp gốm sứ cao cấp uy tín

Với hơn 20 năm bề dày kinh nghiệm trong nghề, Long Phương không ngừng khẳng định vị thế thương hiệu trên thị trường, thành công trong việc tạo dựng sự uy tín và niềm tin đối với khách hàng.

Các sản phẩm của Long Phương đã “phủ sóng” toàn bộ 63 tỉnh thành, phục vụ hàng triệu khách hàng trên toàn quốc. Nếu bạn đang quan tâm tới sản phẩm gốm sứ gia dụng, quà tặng hãy tới Long Phương ngay nhé. Chúng tôi tự tin sẽ mang đến cho bạn những trải nghiệm tuyệt vời nhất.

Tìm kiếm Blog này

Long Phương

Tìm hiểu về nghề làm gốm tại Việt Nam